Rodzaje realizacji obowiązku szkolnego – gdzie dziecko może się uczyć

Prawo i zarazem obowiązek nauki został przyznany wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z powyższym przepisem: każdy ma prawo do nauki, nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa, nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne, władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia.

W szczegółach dotyczących realizacji prawa i obowiązku szkolnego Konstytucja odsyła do ustaw, w szczególności do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - prawo oświatowe.

Z prawa do nauki płynie przede wszystkim gwarancja dostępności i powszechności, nie zaś nieodpłatności kształcenia. Celem normy rekonstruowanej z tego przepisu jest stworzenie każdemu realnych szans kształcenia na różnych poziomach, w tym także edukacji na poziomie wyższym (wyr. TK z 5.6.2014 r., K 35/11, OTK-A 2014, Nr 6, poz. 61).

W przypadku osób, które nie ukończyły jeszcze osiemnastego roku życia, prawo do nauki pozostaje w ścisłej relacji z obowiązkiem pobierania nauki, w odniesieniu zaś do osób starszych wolne jest już od obligatoryjności, pozostawiając możliwość decydowania nie tylko o kierunku dalszej nauki, ale też w ogóle o jej pobieraniu (L. Garlicki, Artykuł 70, w: Garlicki, Konstytucja, t. 3, s. 4).

W myśl art. 70 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa.

Jak szczegółowo opisuje art. 35 ust 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - prawo oświatowe, obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Zgodnie z art. 36 ust 1 ustawy – prawo oświatowe, na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat.

Jak wskazuje art. 37 ust. 1 ustawy – prawo oświatowe, na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym w szkole podstawowej lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą.

Wyróżnić możemy więc trzy sposoby realizacji obowiązku szkolnego:
a) w szkole publicznej,
b) w szkole niepublicznej,
c) w ramach tzw. „edukacji domowej”,

Nie sposób wartościować przydatności każdej z form realizacji obowiązku szkolnego, zależnie od potrzeb dziecka oraz możliwości jego rodziców, każda z wyżej wskazanych form realizacji obowiązku szkolnego może okazać się właściwa.

Niezależnie od powyższego wskazać jednak należy, iż to czy obowiązek szkolny jest spełniany przez młodego człowieka, podlega kontroli przez dyrektora szkoły podstawowej w obwodzie której uczeń zamieszkuje, a nadto gmina kontroluje spełnianie obowiązku nauki przez młodzież zamieszkałą na terenie tej gminy.

Zaniedbanie przez młodego człowieka obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl art. 42 ust. 2 ustawy - prawo oświatowe: uczeń nie spełnia obowiązku szkolnego, jeżeli w danym miesiącu nie był na połowie dni zajęć, a nieobecności nie zostały usprawiedliwione. Dyrektor ma obowiązek kontrolować, czy nie dochodzi do tego typu sytuacji.

Początkowo do rodziców ucznia wysyłane jest wezwanie do wykonania obowiązku, w którym informuje się rodziców ucznia o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Jeżeli takowe działania nie przynoszą rezultatu, dyrektor powinien wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do organu egzekucyjnego, którym w tym wypadku będzie urząd gminy. Rolą organu egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji, aby osiągnąć powyższe nałożyć można na rodziców ucznia grzywnę. Nie może ona przekroczyć kwoty 10.000 złotych. Można ją nakładać wiele razy, choć łączna kwota nie może przekroczyć 50.000 złotych.

W przypadku, gdy obowiązek szkolny zostanie spełniony, można wnioskować o umorzenie uprzednio nałożonych grzywien.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skorzystaj z darmowych porad w punktach na terenie całej Polski!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:
- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),
- osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:
- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,
- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl 

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.