Kampania społeczna - edukacja prawna
18 marca 2022
Prawa i przywileje matek powracających do pracy
Każda mama, która powraca do pracy musi zmierzyć się z zadaniem pogodzenia życia zawodowego z prywatnym. Warto zauważyć, że ustawodawca w szczególny sposób chroni nie tylko kobiety w ciąży, ale również pracownice posiadające dzieci, wracające do pracy po urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Prawa kobiet – matek wracającej po urlopie macierzyńskim są tematem istotnym. Każdej bowiem matce, która urodziła dziecko, a chciałaby powrócić do zajęć zawodowych, spędza sen z powiek, jak pogodzi opiekę nad dzieckiem z pracą zawodową i czy należą się jej z tego tytułu specjalne prawa i udogodnienia.
Kodeks Pracy zapewnia szereg rozwiązań, celem stworzenia udogodnień dla kobiety wracającej do pracy, jak również należną jej ochronę pracowniczą. Szczególne rozwiązania dotyczą w szczególności kobiet zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.
Po pierwsze, kobiecie – mamie, która wraca do pracy po urlopie macierzyńskim przysługują dwie przerwy na karmienie – po pół godziny każda. Za zgodą pracodawcy, można przerwy te połączyć i kobiecie należy się pełna godzina na karmienie. W praktyce powyższe rozwiązanie stosowane jest bardzo często, w efekcie czego kobiety kończą dzień pracy o godzinę wcześniej. Jeśli kobieta urodziła bliźniaki lub karmi w tym samym czasie dwoje dzieci, przysługują jej dwie przerwy po 45 minut. Warto zaznaczyć, że za wszystkie przerwy na karmienie należy się kobiecie – pracownicy wynagrodzenie, które są wliczane do czasu pracy.
Z powyższych udogodnień nie mogą niestety skorzystać matki, jeżeli ich czas pracy wynosi do 4 godzin dziennie, natomiast 6 godzinny czas pracy pozwoli skorzystać tylko z jednej przerwy.
Pracodawca ma obowiązek udzielić przerw w pracy na karmienie na podstawie samego oświadczenia pracownicy, że chce skorzystać z tego prawa. Pracodawca nie ma prawa ingerować w kwestię karmienia dziecka przez pracownicę, poprzez chociażby sugerowanie pracownicy zakończenia dalszego karmienia swojego dziecka.
Po drugie, prawo zabrania zlecania kobietom karmiącym prac, które byłyby uciążliwe, niebezpieczne, szkodliwe lub groźne dla zdrowia. Katalog takich prac określa szczegółowo rozporządzenie, które wymienia prace zakazane dla pracownic- matek, powracających do pracy i karmiących. Chodzi w szczególności o zajęcia wymagające dokładnie określonej siły fizycznej, prace wykonywane w zimnym, zmiennym i gorącym klimacie, w obniżonym lub podwyższonym ciśnieniu, albo w narażeniu na oddziaływanie czynników chemicznych. W omawianych sytuacjach, pracodawca ma obowiązek dostosować warunki pracy lub ograniczyć czas pracy, ewentualnie jest obowiązany przenieść pracownicę do innej pracy.
Kolejnym prawem przysługującym matce powracającej do pracy jest prawo do obniżenia wymiaru czasu pracy. Pracownica – matka może z tego prawa skorzystać aż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia. Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy może złożyć pracownik „uprawniony do urlopu wychowawczego”. Do urlopu wychowawczego co do zasady ma prawo każda matka, pod warunkiem wykonywania wcześniej pracy przez okres co najmniej 6 miesięcy. Przez okres 12 miesięcy od złożenia wniosku o obniżenie wymiaru pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć takiemu pracownikowi umowy o pracę ani zmienić warunków pracy lub płacy. Pracodawca co do zasady musi taki wniosek uwzględnić. Do wniosku należy dołączyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka. Co istotne, taki wniosek należy złożyć z 21 – dniowym wyprzedzeniem.
Obniżenie wymiaru czasu pracy może mieć miejsce maksymalnie do ½ etatu, chyba, że pracodawca wyrazi zgodę na inne warunki zaproponowane przez pracownika. Trzeba jednak pamiętać, iż decyzja o obniżeniu wymiaru czasu pracy przez pracownika pociągnie za sobą skutki w postaci proporcjonalnie niższego wynagrodzenia, natomiast pozwoli matce pogodzić opiekę nad dzieckiem przy jednoczesnym umożliwieniu powrotu do pracy zawodowej.
Do pozostałych udogodnień dla mam wracających do pracy należy z pewnością przywilej stałości miejsca i czasu pracy. Oznacza to, że bez zgody pracownicy pracodawca nie może narzucić pracy w porze nocnej, w systemie przerywanym albo w godzinach nadliczbowych. Prawo nie pozwala także na delegowanie pracownika bez jego zgody poza stałe miejsce pracy. Powyższe prawa z pewnością stanowią istotne ułatwienie w opiece nad dzieckiem, zaś dotyczą rodziców dzieci poniżej 4 roku życia. Wszystkie te ułatwienia mają pomóc pogodzić pracującej mamie życie zawodowe z życiem prywatnym i przede wszystkim z wychowywaniem dziecka.
Zagadnieniem ważnym i istotnym jest także, na jakich warunkach kobieta wraca do pracy. Warunki zatrudnienia po powrocie z urlopu macierzyńskiego określają przepisy Kodeksu Pracy, który daje gwarancję powrotu na dotychczasowe stanowisko w zakładzie pracy. Na pracodawcy ciąży obowiązek kontynuacji zatrudnienia powracającej pracownicy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem za pracę, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Przepisy określają także gwarancję wynagrodzenia po powrocie tj. pracownik musi otrzymać takie, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu. Zgodnie bowiem z art. 186 ze zn. 4 Kodeksu Pracy: Pracodawca dopuszcza pracownika po zakończeniu urlopu wychowawczego do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.
Mama wracająca do pracy, może także korzystać z tzw. dni opieki nad dzieckiem. Zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy: „Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia”.
Mając na uwadze powyższe, należy zaznaczyć, iż co do zasady, od momentu zajścia w ciążę do dnia porodu, a także później przez cały okres urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i wychowawczego, kobieta zatrudniona na etat jest chroniona przez Kodeks Pracy. W tym czasie, poza wyjątkowymi przypadkami, jak np. likwidacja pracodawcy, nie może zostać zwolniona, przy jednoczesnej możliwości skorzystania z szeregu praw i przywilejów, mających na celu ułatwienie powrotu do aktywności zawodowej.