Odpowiedzialność cywilna właścicieli zwierząt

Odpowiedzialność prawną za zwierzęta w pierwszej kolejności należy rozpatrzyć w wymiarze cywilnoprawnym. Zgodnie z art. 431 par. 1 k.c.: „Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy”.

Przepis ten statuuje odpowiedzialność na zasadzie winy osób, które „chowają zwierzę”. Przesłankę „chowania zwierząt” należy rozumieć szeroko, albowiem nie wymaga ona posiadania tytułu prawnego do zwierzęcia, ale hodowania czy nawet tymczasowego opiekowania się danym zwierzęciem we własnym interesie. W przepisie tym chodzi o sytuację, w której zwierzę własnym popędem i niesterowanym przez człowieka zachowaniem, wyrządziło osobie trzeciej szkodę. W przypadku szkody na mieniu (np. zarysowanie mebli; przegryzienie kabli w urządzeniach elektronicznych lub w samochodzie; zagryzienie inwentarza żywego) będziemy mieć do czynienia z roszczeniem odszkodowawczym, zaś w przypadku szkody na osobie, krzywdy (np. pogryzienie; spowodowanie uszczerbku na zdrowiu) mówić będziemy o zadośćuczynieniu. W regulacji tej mamy do czynienia z domniemaniem winy osoby, chowającej zwierzę, przy czym może ona powołać się na okoliczności ekskulpujące, które wystąpiły w danym przypadku. Ustawodawca nie wyszczególnił tu takich przykładowych okoliczności, ale uznać należy, że może tu chodzić o np. chorobę chowającego, nagłe opadnięcie z sił, hospitalizację czy wpływ czynników zewnętrznych, np. niespodziewany wybuch petardy, które spłoszyło zwierzę; prowokujące zachowanie osób trzecich wobec zwierzęcia połączone z przełamaniem zabezpieczeń (np. otwarcie klatki, zdjęcie kagańca).

Prawodawca jednak przewidział w art. 431 par. 2 k.c., że „Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego”. Regulacja ta stanowi odpowiedzialność na zasadzie słuszności. Chodzi zatem o takie sytuacje, w których to zwierzę było prawidłowo chowane oraz nadzorowane i nie można w związku z tym przypisać chowającemu winę. Niemniej z uwagi na dodatkowe okoliczności i zasady współżycia społecznego uzasadnione jest w niektórych przypadkach przyznanie roszczenia poszkodowanemu. Przykład realizacji przesłanek tego przepisu można upatrywać w sytuacji, w której dziecko doznało krzywdy ze strony prawidłowo zabezpieczonego zwierzęcia w zoo czy w gospodarstwie rolnym. Wówczas znaczenie może mieć porównanie wieku czy stanu majątkowego poszkodowanego i chowającego zwierzę.

Z innym reżimem odpowiedzialności będziemy mieć do czynienia w przypadku, gdy człowiek umyślnie ukierunkowuje i skłania zwierzę do wyrządzenia innej osobie szkody lub krzywdy. Chodzi tu o takie sytuacje jak szczucie psem na osobę; skierowanie lisa czy węża do kurnika; rozkopanie komuś upraw za pomocą zwierząt pociągowych itd. Wówczas to podstawę odpowiedzialności stanowić będzie art. 415 k.c.: „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”. Zwrócić należy uwagę, że bez znaczenia w takiej sytuacji jest tytuł prawny do zwierzęcia czy też fakt opieki lub nadzoru.

W wymiarze prawnokarnym w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na art. 77 k.w., który traktuje o niezachowaniu ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia (par. 1), zaś w typie kwalifikowanym traktuje o zwierzęciu, które swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka (par. 2). Możliwy jest tu zbieg przepisów ustawy z art. 124 k.w. lub 288 k.k. (zniszczenie mienia) albo z art. 156, art. 157 k.k. (uszczerbek na zdrowiu osoby). Źródłem nakazanych środków ostrożności, o których mowa w art. 77 k.w. może być ustawa o ochronie zwierząt (art. 10, traktujący o wymaganych zezwoleniach czy art. 18, mówiący o standardach przetrzymywania i prezentowania zwierząt); prawo miejscowe, w szczególności uchwalane przez radę gminy regulaminy wydawane na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 sierpnia 2017 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze zwierząt gospodarskich; rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 sierpnia 2011 r. w sprawie gatunków niebezpiecznych dla życia i zdrowia ludzi; czy też rozporządzenie Ministra Środowiska z 10 grudnia 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy w ogrodach zoologicznych.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skorzystaj z darmowych porad w punktach na terenie całej Polski!

Z nieodpłatnej pomocy prawnej oraz nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego skorzystać może:
- każda osoba fizyczna, która potwierdzi stosownym, pisemnym oświadczeniem, że nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej (do pobrania i podpisania w punkcie),
- osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, niezatrudniające innych osób w ciągu ostatniego roku, co należy potwierdzić dodatkowym oświadczeniem.

Każda osoba, która chce skorzystać z porady, powinna wcześniej umówić się na wybrany dzień i godzinę wizyty w konkretnym punkcie.

Rejestracji można dokonać:
- telefonicznie pod numerem wskazanym na stronie internetowej starostwa lub urzędu miasta na prawach powiatu,
- on-line: za pośrednictwem strony zapisy-np.ms.gov.pl 

Podczas rejestracji nie trzeba podawać żadnych swoich danych osobowych, ani informować o sprawie, w której potrzebujemy pomocy lub konsultacji.