Odpowiedzialność cywilna narciarzy i snowboardzistów

Z roku na rok sporty zimowe cieszą się coraz większą popularnością, a kierunkiem najczęściej wybieranym na ferie zimowe są stoki narciarskie zarówno w Polsce, jak i za granicą.
Coraz częściej słyszymy też w mediach o różnych zdarzeniach, wypadkach na stokach skutkujących mniejszymi bądź większymi uszczerbkami na zdrowiu. Warto więc sięgnąć do Kodeksu Cywilnego i zapoznać się z zasadami odpowiedzialności cywilnej narciarzy i snowboardzistów.

Zasady odpowiedzialności cywilnej oraz przesłanki

W przypadku zdarzeń na nartach i snowboardzie mamy do czynienia z odpowiedzialnością cywilną deliktową na zasadzie winy stosownie do treści art. 415 Kodeksu Cywilnego. Poszkodowany przede wszystkim musi udowodnić winę sprawcy narciarza lub snowboardzisty i rozmiar szkody.
Przepis art. 415 Kodeksu Cywilnego stanowi, że „kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.”
Artykuł 415 reguluje odpowiedzialność osoby fizycznej za czyn własny. Podstawową przesłanką tej odpowiedzialności jest ustalenie czynu człowieka, a zatem nie podlegają omawianej regulacji wszelkie odruchy ludzkie niezależne od woli. Jednakże wyrządzenie szkody przez osobę, która uległa wywieranemu przez kogoś przymusowi psychicznemu, jest czynem niedozwolonym, ale przypisanie odpowiedzialności bezpośredniemu sprawcy na ogół będzie wyłączone z powodu braku winy (odpowiedzialność obciąży zatem tego, kto stosował przymus psychiczny). Czyn człowieka może polegać zarówno na działaniu, jak i zaniechaniu, przy czym działanie najczęściej przybiera postać czynności faktycznej, ale nie jest wykluczone wyrządzenie szkody także przez czynność prawną.

Wykazanie przesłanek popełnienia czynu niedozwolonego

W ustalenia przebiegu zdarzenia sięga się po wszelkie dowody, jakimi mogą być: zeznania świadków, monitoring ze stoku, filmik nagrany przez świadka zdarzenia, dokumenty służb ratowniczych, czy właściciela obiektu, a także dokumentacja medyczna z przebiegu leczenia, następnie rehabilitacji. W przypadku szkody straconych dochodów – dowodem będzie dokumentacja wynagrodzeń od pracodawcy poszkodowanego, czy z jego działalności gospodarczej lub zeznania podatkowe z ostatnich lat, obrazujące spadek dochodów po zdarzeniu na nartach lub snowboardzie.
Należy zauważyć, że dla samego ustalenia obowiązku zapłaty odszkodowania nie ma znaczenia rozróżnienie stopnia winy (umyślna, niedbalstwo lub rażące niedbalstwo), bo sprawca ma obowiązek naprawienia szkody w przypadku najmniejszego stopnia winy. Natomiast stopień winy ma znaczenie przy ustaleniu wysokości odszkodowania.
Oceniając winę w znaczeniu cywilnoprawnym, bierze się pod uwagę obok elementu subiektywnego również element obiektywny. Oznacza to, że bada się naruszenie przyjętych i powszechnie akceptowalnych norm, np. zasady ostrożności jazdy na nartostradzie, ustalone zwyczaje oraz stosowane przez związki i ośrodki narciarskie zbiory zachowań narciarskich, jak np. Dekalog FIS.

Ubezpieczenie narciarza lub snowboardzisty w zakresie odpowiedzialności za zdarzenie na stoku

W Polsce nadal narciarze i snowboardziści nie mają zwyczaju wykupywania ubezpieczenia OC, które zabezpieczyłoby wypłatę odszkodowania pokrzywdzonej osobie. Należy podnieść, że w ramach takiej polisy zostaje wypłacone zadośćuczynienie za ból i cierpienie pokrzywdzonego w wypadku na stoku oraz koszty leczenia i koszty rehabilitacji, utracone zarobki pokrzywdzonego i renta uzupełniająca, czy wyrównawcza, lub renta na zwiększone potrzeby. W przypadku śmierci poszkodowanego ubezpieczyciel opłaci koszty leczenia i pogrzebu, zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej, jednorazowe odszkodowanie oraz renty alimentacyjne dla osób najbliższych.

Co powinna zawierać polisa narciarza lub snowboardzisty?

Towarzystwa ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenie na narty, czy snowboard i jest to zwykłe ubezpieczenie. Warto zatem dodatkowo dokupić ubezpieczenie tytułem uprawiania sportów podwyższonego ryzyka. Przy zawieraniu umowy ubezpieczenia należy zwrócić uwagę, aby zawierały one następujące elementy:

a. Koszty leczenia – jest to podstawowa i obowiązkowa pozycja w ubezpieczeniu. Pozwala uzyskać odszkodowanie, jeżeli w wyniku zdarzenia korzystaliśmy z pomocy medycznej i ponieśliśmy wydatki związane z pobytem w szpitalu. Suma ubezpieczenia powinna wynosić co najmniej 100.000 zł. O ewentualnym zdarzeniu/wypadku należy niezwłocznie powiadomić centrum alarmowe i postępować zgodnie z instrukcjami.
b. Assistance – jest to ubezpieczenie dające opiekę osobie ubezpieczonej i jej rodzinie w przypadku zdarzenia w czasie wyjazdu. Obejmuje udzielenie informacji, koszty noclegu, koszty wcześniejszego powrotu do domu, przyjazdu osoby najbliższej. Jest ono pomocne gdy zostaną pokrzywdzeni opiekunowie nieletnich, a trzeba pokryć koszty zapewnienia im opieki.
c. Koszty ratownictwa i poszukiwania - w wielu krajach, jak na przykład w Czechach, na Słowacji, we Włoszech, Austrii, czy Francji koszty akcji ratowniczej i poszukiwań są płatne. Oznacza to, że w przypadku zdarzenia narciarz lub snowboardzista będzie obciążony wszystkimi kosztami związanymi z udzieleniem pomocy w górach - od zwiezienia ze stoku, poprzez wyjście ekipy poszukiwawczej, kończąc na użyciu śmigłowca.
d. Następstwa nieszczęśliwych wypadków (NW lub NNW) - jest to ubezpieczenie, z którego będzie wypłacone odszkodowanie w przypadku doznania trwałego uszczerbku na zdrowiu (tj. wszelkiego rodzaju złamania, utraty kończyn, trwałe oszpecenia bliznami, uszkodzenia narządu słuchu, czy wzroku). Zasadnym jest wykupienie możliwe najwyższej sumy ubezpieczenia (jest to opcja stosunkowo niedroga), a wypłata następuje za każdy 1% uszczerbku na zdrowiu.
e. Odpowiedzialność cywilna (OC) -najważniejszym element polisy jest ubezpieczenie OC . Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej zapewnia ochronę sprawcy przed wszelkimi konsekwencjami finansowymi, jakie mogą być związane z wyrządzeniem szkody.
f. Ubezpieczenie bagażu - ubezpieczenie to ma chronić sprzęt narciarza czy snowboardzisty przed kradzieżą lub zniszczeniem. Na odszkodowanie ubezpieczony może liczyć tylko wtedy, gdy sprzęt zostanie skradziony z zamkniętego pomieszczenia. Sprzęt elektroniczny, gotówka i inne cenne rzeczy są wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej.
g . Ubezpieczenie sprzętu sportowego - podobna sytuacja dotyczy sprzętu sportowego. Aby uzyskać odszkodowanie sprzęt musiałby albo ulec zniszczeniu w wyniku wypadku, albo zaginąć z profesjonalnych przechowalni, czy zamkniętych schowków.

Katalog Narciarski

Kodeks FIS jest zbiorem zasad obowiązujących na stokach całego świata. Każdy narciarz lub snowboardzista powinien się z nimi zaznajomić:

1. Wzgląd na inne osoby
Każdy narciarz powinien zachować się w taki sposób, aby nie stwarzać niebezpieczeństwa dla innej osoby i nie powodować żadnej szkody. Według FIS narciarz odpowiedzialny jest także za złe działanie sprzętu, który używa.

2. Panowanie nad szybkością
Narciarz musi zjeżdżać z szybkością stosowną do swoich umiejętności, rodzaju i stanu trasy oraz pogody. Według FIS kolizje na stoku najczęściej zdarzają się z powodu nadmiernej szybkości, niezapanowania nad nartami lub niezauważenia innego uczestnika ruchu. Narciarz zobowiązany jest poruszać się tak, aby w razie konieczności móc zatrzymać się lub skręcić. Narciarz zobowiązany jest poruszać się wolno w miejscach zatłoczonych, w okolicach wyciągów, na zakończeniu trasy, lub w sytuacji ograniczonej widoczności z powodu warunków pogodowych lub załamania stoku.

3. Wybór kierunku jazdy
Znajdujący się na stoku narciarz, który za względu na lepszą widoczność z góry, dysponuje większą możliwością wyboru trasy jazdy, musi zatem wybrać taki tor jazdy aby uniknąć wszelkiej możliwości zderzenia z narciarzem znajdującym się poniżej na stoku. Według FIS : narciarstwo i snowboarding są sportami wolności ruchu przy przyjęciu zasady, że każdy uczestnik stosuje się do reguł uprawiania tych sportów. Na stokach rządzi zasada, że pierwszeństwo przysługuje temu kto znajduje się „przed” lub „niżej”. Każdy znajdujący się powyżej musi pamiętać, że jego zachowania nie mogą wpłynąć na zachowania tych przed lub poniżej.

4. Wyprzedzanie
Wyprzedzanie może następować zarówno po stronie dostokowej, jak i odstokowej, po stronie prawej lub lewej, lecz w takiej odległości, która pozwoli uniknąć potrącenia wyprzedzanego. Według FIS wyprzedzający narciarz ponosi całkowitą odpowiedzialność za skutki manewru wyprzedzania do chwili jego ukończenia. Ta zasada odnosi się też do omijania stojących na stoku.

5. Przejazd i krzyżowanie torów jazdy

Narciarz, który przystępuje do zjazdu na trasie powinien sprawdzić, patrząc w górę i w dół, czy nie spowoduje niebezpieczeństwa dla siebie i innych. To samo obowiązuje go przy każdym ruszaniu z miejsca po chwilowym zatrzymaniu. Według FIS ogromna część wypadków zdarza się wskutek nieprzewidywalnego włączenia się w ruch nowego uczestnika. Podstawową zasadą bezpieczeństwa jest pełne sprawdzenie czy włączenie się narciarza nie spowoduje utrudnienia dla któregokolwiek z będących już w ruchu.  Wprowadzenie snowboardów i nart głęboko taliowanych (karwingowych) umożliwia ich użytkownikom wykonywanie skrętów i ruch w kierunku przeciwnym do głównego nurtu ruchu – w dół stoku. Ten kto wykonuje manewr „w poprzek lub pod prąd” nurtu ruchu musi tak się zachować, aby osoby poruszające się w dół stoku nie były zagrożone.

6. Zatrzymanie się
Tylko w sytuacji absolutnej konieczności narciarz może zatrzymać się na trasie zjazdu, zwłaszcza w miejscach zwężeń i miejscach o ograniczonej widoczności. Po ewentualnym upadku narciarz winien usunąć się z toru jazdy, tak szybko jak jest to możliwe. Nikt nie może się zatrzymywać w miejscach niewidocznych dla jadących z góry lub zza zakrętu.

7. Podchodzenie
Narciarz powinien podchodzić tylko poboczem trasy, a w przypadku złej widoczności powinien zejść zupełnie z trasy. To samo zachowanie obowiązuje narciarzy którzy pieszo schodzą w dół. Według FIS trasy narciarskie są z założenia przeznaczone do ruchu jednokierunkowego – w dół. Pojawienie się osoby poruszającej się w przeciwnym kierunku stwarza zagrożenie dla zjeżdżających. Ślady butów wyciśnięte w śniegu pogarszają warunki bezpieczeństwa jazdy.

8. Stosowanie się do znaków narciarskich
Każdy narciarz winien stosować się do znaków narciarskich, ustawionych na trasach. Trasy narciarskie oznakowane są kolorami w zależności od stopnia ich trudności (od najłatwiejszych do najtrudniejszych): ZIELONYM, NIEBIESKIM, CZERWONYM I CZARNYM. Każdy uczestnik ruchu sam decyduje o wyborze trasy. Na trasach ponadto umieszczone są znaki informujące o utrudnieniach lub niebezpieczeństwach np. o lawinach, czy zamknięciu trasy. Uczestnik ruchu ma obowiązek obserwować znaki i stosować się do nich. Powinien zdawać sobie sprawę, że znaki umieszczono dla jego własnego dobra i bezpieczeństwa.

9. Wypadki
W razie powstania wypadku każdy, kto znajdzie się w pobliżu, powinien udzielić poszkodowanym pomocy. Według FIS jest oczywistą zasadą etyczną, że uprawiający sport ma obowiązek nieść pomoc poszkodowanemu niezależnie od istnienia prawnego obowiązku. W szczególności pomoc powinna polegać na udzieleniu tzw. pierwszej pomocy, na zawiadomieniu właściwych służb oraz natychmiastowym zabezpieczeniu (oznakowaniu) miejsca wypadku tak, aby nie zagrażało ono innym uczestnikom ruchu. FIS wyraża nadzieję, że zachowanie polegające na uderzeniu w innego uczestnika ruchu i ucieczce z miejsca zdarzenia będzie właściwie karane we wszystkich państwach identycznie jak w przypadku wykroczeń drogowych.

10. Stwierdzenie tożsamości
Każda osoba uczestnicząca w wypadku, lub będąca jego świadkiem jest zobowiązana podać swoje dane osobowe. Według FIS świadkowie i opis zdarzenia mają decydujące znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności i w związku z tym każdy, kto był świadkiem musi czuć się zobowiązanym do uczestniczenia w procedurach wyjaśniających. Raporty właściwych służb oraz zdjęcia stanowić będą dowody we wszelkich postępowaniach mających na celu ustalenie winnych.

Wypadek na nartach za granicą
W przypadku pobytu narciarskiego za granicą i jeżeli dojdzie do wypadku i posiadamy ubezpieczenie to należy udać się do najbliższej placówki medycznej. Należy zachować całą dokumentację, potwierdzającą zdarzenie/wypadek. Dotyczy to notatek służby medycznej, pracowników stoku lub służb mundurowych.